Sharenting w mediach społecznościowych: zagrożenia dla wizerunku dziecka

Każdego dnia tysiące rodziców publikują w mediach społecznościowych zdjęcia swoich dzieci – od pierwszych dni życia, przez ważne momenty, aż po codzienne chwile. Praktyka ta nosi nazwę sharenting i wydaje się naturalna w epoce cyfrowej, jednak niesie ze sobą poważne zagrożenia dla bezpieczeństwa i prywatności najmłodszych.

Trzy formy aktywności rodziców w sieci – co oznaczają?

Badacze wyróżniają trzy odrębne sposoby, w jakie rodzice działają w internecie wobec wizerunku swoich dzieci. Każda z tych form ma inne konsekwencje i stopień zagrożenia.

Sharenting to podstawowa forma dzielenia się zdjęciami i informacjami o dzieciach. Oversharenting natomiast to nadmierne publikowanie treści, które przekracza granice rozsądku – zbyt wiele szczegółów, zbyt częste aktualizacje, zbyt osobiste informacje. Obie te formy mogą stanowić formę cyberprzemocy, odbierając dziecku prawo do samostanowienia i kontroli nad swoim wizerunkiem w przyszłości.

Trzecia forma – troll parenting – ma charakter celowo destrukcyjny. Polega na publikowaniu zdjęć lub filmów, które ośmieszają dziecko, często w celach rozrywkowych i zdobywania lajków czy komentarzy. Tego typu treści mogą mieć długotrwałe psychiczne konsekwencje dla dziecka, które odkryje je w przyszłości.

Cyfrowy tatuaż – dlaczego zdjęcie raz opublikowane nigdy nie znika

Kiedy rodzic opublikuje zdjęcie dziecka w mediach społecznościowych, traci kontrolę nad tym, co się z nim dzieje. Badacze określają pozostawiane przez rodziców cyfrowe ślady mianem „cyfrowego tatuażu” – trwałego znaku, który trudno lub niemożliwe jest usunąć.

Zdjęcie może być:

• skopiowane i rozpowszechniane przez inne osoby,
• zapisane w archiwach internetowych,
• udostępniane na innych platformach bez zgody,
• wykorzystywane w kontekstach, które rodzic nigdy nie przewidywał.

Ta utrata kontroli stanowi fundamentalny problem. Nawet jeśli profil rodziców jest „prywatny” i dostęp do zdjęć mają tylko zaprzyjaźnieni użytkownicy, każda z tych osób może je skopiować i opublikować publicznie, bez możliwości powstrzymania tego procesu.

Zagrożenia dla bezpieczeństwa – pedofilia i kradzież wizerunku

Badania australijskie ujawniły niepokojący fakt: do 50 procent zdjęć znajdujących się na stronach pedofilów pochodzi z mediów społecznościowych. Oznacza to, że każde zdjęcie dziecka opublikowane publicznie lub w półotwartym kręgu może trafić do osób o złych intencjach.

Zagrożenie nie ogranicza się jednak do pedofilów. Istnieje zjawisko zwane digital kidnappingiem – nielegalne przejęcie i wykorzystanie wizerunku dziecka przez osoby trzecie. Te osoby mogą publikować zdjęcia na własnych profilach, często podając się za rodziców lub opiekunów, i wymyślając dziecku fałszywą historię i tożsamość.

Szczególnie rozpowszechniona jest praktyka zwana baby role play, zwłaszcza na Instagramie. Osoby zajmujące się tą „zabawą” kradną zdjęcia dzieci z publicznych profili rodziców i tworzą dla nich fikcyjne biografie. W 2015 roku na Instagramie zarejestrowano ponad 55 tysięcy zdjęć otagowanych hasztagami związanymi z tą praktyką, takimi jak #babyrp, #adoptionrp czy #orphanrp.

Prawo polskie – kto odpowiada za wizerunek dziecka?

W Polsce do ukończenia przez dziecko 18 lat prawo do decydowania o jego wizerunku mają rodzice lub opiekunowie prawni. Oznacza to, że rodzice mogą publikować zdjęcia swoich dzieci – ale również ponoszą pełną odpowiedzialność za konsekwencje tych publikacji.

Odpowiedzialność ta nie kończy się w momencie opublikowania. Jeśli zdjęcie zostanie wykorzystane w sposób szkodliwy dla dziecka, to rodzice będą musieli wyjaśniać, dlaczego pozwolili na jego publikację. Po osiągnięciu pełnoletności dziecko może również żądać od rodziców wyjaśnień lub nawet reparacji za szkody wynikające z publikacji jego wizerunku bez jego zgody w przeszłości.

Co to oznacza dla Ciebie jako rodzica?

Jeśli publikujesz zdjęcia swoich dzieci w mediach społecznościowych, powinieneś być świadomy kilku kluczowych zagrożeń:

Utrata kontroli: Każde opublikowane zdjęcie może zostać skopiowane, rozpowszechniane i wykorzystane w sposób, który nigdy nie przewidziałeś. Nawet usunięcie zdjęcia ze swojego profilu nie gwarantuje jego całkowitego zniknięcia z internetu.

Zagrożenie bezpieczeństwa: Zdjęcia dzieci publikowane w sieci mogą trafić do osób o złych intencjach. Minimalizacja ryzyka wymaga ograniczenia liczby publikowanych zdjęć i ustawienia profilu na prywatny.

Przyszłe konsekwencje dla dziecka: Dziecko, które dorośnie, będzie musiało żyć z cyfrowym śladem pozostawionym przez rodziców. Może to wpłynąć na jego reputację, bezpieczeństwo, a nawet szanse zawodowe.

Odpowiedzialność prawna: Jako rodzic ponosisz odpowiedzialność za każde zdjęcie, które opublikujesz. Jeśli zostanie ono wykorzystane w sposób szkodliwy dla dziecka, możesz być pociągnięty do odpowiedzialności.

Dokumentowanie dzieciństwa nie jest nowe – rodzice zbierają pamiątki od setek lat. Jednak era cyfrowa zmienia skalę i charakter tego dokumentowania. Zdjęcie w albumie rodzinnym widziało kilka osób. Zdjęcie w internecie może widzieć miliony.

Praktyczne wskazówki ochrony wizerunku dziecka

Jeśli decydujesz się publikować zdjęcia swoich dzieci w mediach społecznościowych, rozważ następujące kroki:

• Ograniczeń dostępu: Ustaw profil na prywatny i dokładnie wybierz, kto może widzieć Twoje posty.
• Selekcja treści: Nie publikuj zdjęć, które mogą ośmieszać dziecko lub ujawniać zbyt wiele informacji osobistych.
• Unikaj identyfikacji: Nie publikuj nazwiska dziecka razem ze zdjęciem, lokalizacji ani informacji, które mogą być wykorzystane do jego identyfikacji.
• Przeanalizuj motywacje: Zastanów się, czy publikujesz zdjęcie dla siebie, czy dla aprobaty innych osób w sieci.
• Myśl długoterminowo: Wyobraź sobie, jak będzie się czuć Twoje dziecko, gdy w przyszłości odkryje te zdjęcia.

Sharenting to nie tylko osobisty wybór – to decyzja, która wpływa na bezpieczeństwo i prywatność drugiej osoby, która nie mogła wyrazić na nią zgody.